Af hverju hópnauðgunin í Delhi er ekki sér-indverskt mál

Höfundur Þórdís Elva Þorvaldsdóttir. Greinin birtist fyrst sem glósa á Facebook og hefur höfundur gefið góðfúslegt leyfi til birtingar hér á Knúzinu. 

(Varúð: Greinin inniheldur ofbeldislýsingar)

23 ára gömul kona skellti sér í bíó með 28 ára gömlum vini sínum sunnudaginn 16. desember síðastliðinn í Delhi, höfuðborg Indlands. Hún var nemi í sjúkraþjálfun, eflaust nýbúin í prófum og vildi gera sér glaðan dag. Þau fóru um borð í strætisvagn til að komast heim. Það runnu tvær grímur á þau þegar strætisvagninn fór af hefðbundinni leið og dyrnar voru læstar. Um borð í vagninum voru sex karlar, sem í ljós kom að höfðu tekið vagninn á leigu. Stúlkan andmælti og vildi komast út. Karlarnir sex byrjuðu þá að áreita þau og spyrja hvers vegna þau væru saman tvö úti svona seint að kvöldi. Þeir réðust því næst á manninn, bundu hann og börðu með járnröri. Svo drógu þeir stúlkuna aftur í rútuna, þar sem þeir rifu utan af henni fötin og hópnauðguðu henni í klukkustund. Þeir tróðu járnröri upp í endaþarm stúlkunnar og rykktu því út með slíku afli að görnin fylgdi með. Því næst hentu þeir henni og vini hennar út úr strætisvagninum á ferð.

Vinurinn komst af með skrámur en stúlkan háði hetjulegan bardaga fyrir lífi sínu næstu þrettán dagana. Það þurfti að fjarlægja alla görn hennar, sem var sundurrifin. Útlit var fyrir að hún myndi aldrei aftur geta innbyrt fæðu og yrði háð næringu í æð alla ævi. Læknar og lögregla sögðust aldrei hafa séð jafn sláandi og sorglegt nauðgunarmál. Þeir fylltust lotningu fyrir stúlkunni, sem var ákveðin í að hafa þetta af og gerði vilja sinn ljósan þegar hún skrifaði: „Mig langar að lifa“ á pappírssnifsi í sjúkrarúminu. Mótmæli brutust út um allt Indland. Reiður múgur heimtaði að nauðgararnir yrðu látnir hanga, ritstjórar skrifuðu leiðara um vangetu indverskra yfirvalda til að tryggja öryggi kvenna og skærustu stjörnur Bollywood sáust heimsækja sjúkrahúsið þar sem stúlkan lá á gjörgæslu. Þrátt fyrir að vera flogið á hátæknisjúkrahús í Singapore til að fá bestu mögulegu læknismeðferð lést stúlkan að morgni laugardagsins 29. desember, eftir að hafa lifað af hjartastopp og töluverðar heilaskemmdir. Baráttan var töpuð. Örvinglaðir foreldrar hennar, sem höfðu selt akur til að borga fyrir nám dóttur sinnar, sögðust vona að andlát barnsins þeirra myndi leiða til þess að öryggi kvenna á Indlandi yrði betur tryggt í framtíðinni. Indversk yfirvöld brugðust við með því að tilkynna um leiðir til úrbóta: Banna ætti skyggðar rúður í strætisvögnum, auka skyldi lögreglueftirlit í miðborginni og stofna ætti heimasíðu sem mun birta nöfn og myndir dæmdra nauðgara.

Þegar svona ólýsanlegur hryllingur er annars vegar finnst mörgum gott að einblína á fjarlægðina. Já en þetta er Indland, það er fátækt og fáfrótt langtíburtistan. Svona atburður myndi aldrei gerast í siðmenntuðu landi og allra síst á Íslandi. Við þá sem hugsa svona vil ég segja að ég tók einu sinni viðtal við íslenska konu sem hafði verið hópnauðgað með skrúfjárni. Á Íslandi. Af íslenskum mönnum. En umræðan ætti ekki að vera um einstök mál kvenna sem hafa mátt þola óhugsandi ofbeldi af hálfu karla. Vandamálið er miklu, miklu stærra en það. Málið snýst um okkur öll.

Það snýst um hvernig ógnin gegn persónulegu öryggi kvenna ógnar í raun friði í heiminum.

Tveimur dögum áður en sjúkraþjálfunarneminn steig upp í strætisvagninn í Delhi réðist óður byssumaður inn í grunnskóla í Bandaríkjunum og skaut tuttugu og sex manneskjur til bana, þar af tuttugu börn. Morðvopnin voru hálfsjálfvirkar byssur sem maðurinn hafði stolið af móður sinni, Nancy Lanza, sem var fyrsta fórnarlamb hans. Daginn eftir voðaverkin var systir Nancy, Martha Lanza, spurð hvers vegna hún hefði átt hálfsjálfvirk vopn og geymt þau á heimili sínu. Systirin svaraði einfaldlega: „Hún var kona sem bjó ein.“

Í Bandaríkjunum, sem er hvorki sérlega fátækt né fáfrótt langtíburtistan, er álitið svo hættulegt að vera kona að sumum finnst eðlilegt að þær séu með hálfsjálfvirk stríðsvopn inni á heimili sínu. Enda eru tæplega ein milljón nauðganir framdar gegn konum þar á ári hverju, samkvæmt könnun á vegum bandaríska dómsmálaráðuneytisins.

Eflaust þykir einhverjum auðvelt að afskrifa ummæli Mörthu Lanza sem móðursýki í byssugalinni þjóð. En öryggisleysi og óttavæðing kvenna er ekki bundin við Bandaríkin nema síður væri. Þótt kannanir gefi mismunandi niðurstöður um umfang nauðgana hérlendis er óhætt að fullyrða að aldrei líði sá dagur að einhverjum sé ekki nauðgað á Íslandi. Ásóknin í stuðningsúrræði fyrir brotaþola undirstrikar það.

Ég er ung kona. Á lífsleiðinni hafa mér verið lagðar ótal öryggisreglur vegna kynferðis míns, sumt sem ég hef tekið til mín og annað sem ég hef látið vera. Mér var kennt að vera helst ekki ein á ferli eftir myrkur og forðast illa upplýst svæði. Ef ég þyrfti að vera ein á ferli var mér kennt að halda á lyklunum mínum með krepptum hnefa þannig að þeir stingjust út á milli fingra minna og gætu valdið árásarmanni meiri skaða ef ég þyrfti að slá frá mér. Mér var kennt að ef mér væri veitt eftirför eða ef ég yrði fyrir götuáreiti ætti ég ekki að ganga hraðar og ekki að sýna óttamerki, en slá inn 112 á farsímanum, væri ég með slíkan á mér. Ég átti aldrei að skilja drykkinn minn við mig á skemmtistað, aldrei að þiggja drykk sem ég horfði ekki á barþjóninn blanda og forðast að mynda augnsamband við ókunnuga karla á opinberum svæðum eins og bílastæðum eða í lyftu. Mér var kennt að fara ekki á stefnumót öðruvísi en láta vita hvern ég væri að fara að hitta og hvenær það væri von á mér heim aftur. Mér var kennt að verða ekki of full, klæða mig ekki gálulega, daðra ekki of opinskátt og þiggja ekki far af ókunnugum. Mér var kennt að öskra og pota í augun eða sparka í punginn á árásarmanninum ef það yrði ráðist á mig. Væri mér nauðgað var mér kennt að fara ekki í sturtu, þvo ekki fötin mín og fara sem fyrst á neyðarmóttöku ef ég vildi líta framhjá þeirri staðreynd að 70% kærðra nauðgana eru felldar niður í réttarkerfinu.

Ekkert af þessu kom í veg fyrir að mér væri nauðgað. Hálfsjálfvirk byssa á heimili mínu hefði ekki komið í veg fyrir það heldur. Heimasíða með nöfnum dæmdra nauðgara hefði ekki gagnast mér neitt og aukið lögreglueftirlit í miðborginni ekki heldur. Aðeins eitt hefði sannanlega getað komið í veg fyrir að mér var nauðgað:

Karlinn sem nauðgaði mér.

Umræðan þarf að vera þar. Hún þarf að vera um viðhorf karla til kvenna. Nauðgun er aðeins ein birtingarmynd á því viðhorfi karla að konur séu ekki jafningjar þeirra, heldur undirskipaður hópur sem má níðast á. Sú hugmynd er ekki úr lausu lofti gripin. Allsstaðar í heiminum fá konur minna borgað en karlar, fá færri stjórnunarstöður í stjórnmála- og viðskiptalífinu og  fá mun minni skerf af kastljósi fjölmiðla en karlar. Ofbeldi gegn konum er víða refsilaust og réttarkerfið fullkomlega vanmáttugt gagnvart því. Staðan er svo augljós að strax á fyrstu árum ævinnar er virðingarröðin orðin skýr, eins og maðurinn minn komst að þegar hann mætti til vinnu á leikskóla í bleikum bol og var hæddur af litlum snáðum sem úthúðuðu honum fyrir að vera „eins og einhver stelpa.“ Það var í lagi að níðast á þeim sem líkti eftir stelpum þótt ekki væri nema með litavali á stuttermabol. Stelpur eru einfaldlega óæðri strákum, fannst snáðunum.

Hópnauðgunin og morðið í Delhi er ekki sérindverskt mál. Það er hluti af þeim alheimsvanda sem ofbeldi karla gegn konum er og elur af sér daglegar hörmungar um gervalla veröld. Misviturlegar öryggisráðstafanir og stanslaus óttavæðing kvenna koma ekki í veg fyrir það. Aðeins karlar geta komið í veg fyrir það. En til þess þarf að fræða þá frá blautu barnsbeini um jafnan rétt kvenna og karla, þannig að litlir snáðar horfi ekki með fyrirlitningu á hið kvenlæga – og vaxi ekki upp í að verða karlmenn sem hópnauðga konu með skrúfjárni hérna á Íslandi eða reki görnina úr stúlkum í Delhi. Ef öll orkan sem fer í að kenna stúlkum og konum að passa sig á hinum hættulega heimi væri í staðinn sett í að kenna drengjum að það sé aldrei nokkurntíma ásættanlegt að líta niður á konur eða réttlæta neinskonar misrétti í þeirra garð – þá fyrst erum við komin á rétta braut. Til að telja börnum trú um að þau eigi rétt á sömu tækifærum í lífinu þurfum við að hafna bleiku og bláu aðskilnaðarstefnunni í leikfangavali og klæðaburði sem skipar þeim í tvær, aðgreindar fylkingar. Við þurfum virka jafnréttisfræðslu á öllum skólastigum. Við þurfum að tala við unga menn um hlutgervingu kvenna og hvers vegna svo margir þeirra kjósa að horfa á ofbeldisfullt klám. Við þurfum að sjá til þess að samsetning þjóðkjörinna fulltrúa endurspegli raunverulega þjóðina sem þeir þjóna. Við þurfum að krefjast þess að bæði kynin eigi jafnan aðgang að völdum. Með fræðslu og samstilltu átaki tókst okkur að ráða niðurlögum sjúkdóma á borð við skyrbjúg og beinkröm, sem hrjáðu Íslendinga á árum áður. Ofbeldi gegn konum er heimsfaraldur sem kostar fleiri mannslíf á ári hverju en krabbamein, malaría og umferðarslys samanlagt. Engin þjóð hefur gert alvöru tilraun til þess að útrýma þeim sjúkdómi. Við erum lítið land sem stendur framarlega að vígi í jafnréttismálum á heimsvísu. Við ættum að geta þetta – og varpa þar með birtu inn í myrkrið sem ofbeldi sprettur úr.

Stúlkan í Delhi lét ekki lífið til einskis. Notum tækifærið: Breytum heiminum.

 

5 athugasemdir við “Af hverju hópnauðgunin í Delhi er ekki sér-indverskt mál

  1. Þetta er góð grein og sérstaklega fókusinn á ofbeldisvandan sem vandamál sem þarf að takast á með félagslegum aðgerðum hjá körlum í stað þess að reyna að verja hugsanleg fórnarlömb finnst mér skynsamlegur. Ég er þó með athugasemd við eftirfarandi fullyrðingu:
    „Ofbeldi gegn konum er heimsfaraldur sem kostar fleiri mannslíf á ári hverju en krabbamein, malaría og umferðarslys samanlagt.“

    Þetta er einfaldlega ekki rétt. Dánartíðni kvenna vegna ofbeldis er um 3,7 á 100 þúsund íbúa á meðan að brjóstakrabbamein eitt og sér drepur 15,3 konur á 100 þúsund konur. Dánartíðni karla vegna ofbeldis er til samanburðar 14,2 á 100 þúsund karla. Ástæða þess að konum er kennt að vera miklu hræddari við ofbeldi finnst því ekki í því að þær séu líklegri til þess að deyja vegna ofbeldis, heldur miklu frekar í hefðbundinni hræðslustjórnun. Að halda áfram að halda uppi þessum ýkjum um umfang ofbeldisvanda kvenna er að viðhalda þessari óttastýringu.

    Heimild:
    http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_causes_of_death_by_rate

Færðu inn athugasemd

Skráðu umbeðnar upplýsingar að neðan eða smelltu á smámynd til að skrá þig inn:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Breyta )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Breyta )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Breyta )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Breyta )

Tengist við %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.