Okkar eigin Steubenville

Höf.: Sigríður Guðmarsdóttir

(Pistillinn birtist fyrst hér og er endurbirtur með góðfúslegu leyfi)

Mótmælaspjaldi haldið á lofti fyrir utan dómshúsið í Steubenville

Nýlega hafa fréttir af nauðgun í Steubenville í Ohio verið áberandi í fréttum. Tveir ungir menn í bænum nýttu sér neyð ungrar stúlku í ágúst 2012, tóku verknaðinn upp og dreifðu á You tube. Myndbandið sýnir svo ekki verður á móti mælt að piltarnir tveir voru sekir um nauðgun. Eftirmál atburðanna í Steubenville urðu hins vegar þau að meirihluti bæjarbúa stóð með ungu mönnunum sem voru upprennandi íþróttamenn í amerískum háskólafótbolta og þessi mikla samúð með ofbeldismönnunum breiddist út. Sjónvarpsstöðin CNN flutti fréttir af því þegar dómur var kveðinn upp og miðaðist fréttaflutningurinn fyrst og fremst við sjónarhorn þeirra sem ofbeldinu öllu, tilfinningar þeirra og foreldra þeirra og fjölskyldu en ekki aðstæður stúlkunnar sem var nauðgað. Fluttar voru fréttir af brostnum vonum ofbeldismannanna um skólagöngu og bjarta framtíð. Fjölmiðlar fluttu fréttir og vorkenndu drengjunum. Twitter fór af stað með athugasemdum eins og  „þeir gerðu það sem flestir í þeirra aðstöðu hefðu gert,“ og  „þetta er ekki nauðgun og þú ert lauslát, full drusla.“ Aðrir notuðu tækifærið til ráðlegginga eins og t.d. :  „Takið ábyrgð á ykkur sjálfum stelpur, svo að ykkar drykkjuóðu ákvarðanir eyðileggi ekki saklaus líf.“

Laurie Penny skrifar í vikuritinu New Statesman um Steubenville réttarhöldin:

Myndirnar frá Steubenville sýna ekki aðeins stúlku sem er nauðgað. Þær sýna að það er horft framhjá nauðgunum, hvatt er til þeirra og þær eru í hávegum hafðar.  Hvers konar menning getur mögulega framleitt slíkar birtingarmyndir?  Það getur aðeins gerst í samfélagi þar sem sjálfræði kvenna og réttur þeirra til öryggis þykir svo lítilmótlegur að nauðgararnir og þeir sem héldu á myndavélunum upplifðu athæfi sitt sem “fullkomlega réttlætanlegt”.

Spyrja má hvort samfélag þar sem sjálfræði kvenna og réttur til líkamlegs, andlegs og kynferðislegs öryggis er fyrir borð borinn sé sérbandarískt fyrirbrigði, eða hvort Steubenville, Ohio fyrirfinnist á fleiri stöðum. Til dæmis á Húsavík.

Guðný Jóna Kristjánsdóttir

Í kvöld var sýnt viðtal í Kastljósi við unga konu sem kærði nauðgun á Húsavík á vormánuðum 1999, en hún var 17 ára þegar jafnaldri hennar braut gegn henni. Dómur féll í málinu í Héraðsdómi Norðurlands í árslok 1999 stúlkunni í vil. Hæstiréttur staðfesti síðan héraðsdóminn í apríl 2000, en hækkaði miskabætur til stúlkunnar,  “með hliðsjón af því, að framangreint brot hefur valdið henni óvenju mikilli félagslegri röskun, “ eins og segir í dómnum.

Áhorfendur Kastljóss fengu nokkurn nasaþef af því í kvöld hvers konar „félagslega röskun“ stúlkan hafði búið við á Húsavík eftir að hún kærði nauðgunina. Þessi félagslega röskun fólst í því að fólk hætti að heilsa henni á götu. Það hringdi í hana og gagnrýndi hana fyrir að hafa kært nauðgunina. Það dró ofbeldið í efa. Það talaði illa um hana. Ein kona vatt sér að henni á balli og sagði við piltinn sem Guðný var að dansa við: „Passaðu þig, hún gæti nauðgað þér!“ Og síðan tóku 113 bæjarbúar sig til og birtu í bæjarblaðinu Skráin stuðningsyfirlýsingu við hinn dæmda unga mann, nafngreindu hann, slógu því upp að þeir vonuðu og trúðu því að réttlætið næði fram að ganga,  „vegna þess að mæður eiga líka syni “.

Ef „móðirin“ í þessu tilfelli er Húsavík, samfélagið og heimkynnin sem stóðu að þessum tveimur ungu manneskjum á ógæfukvöldi árið 1999, hvers vegna skipta þá aðeins hagsmunir, tilfinningar og afdrif sonanna máli? Hvers vegna skiptu dætur mæðranna ekki máli í Steubenville? Eiga mæður, feður og samfélög ekki líka dætur? (Með þessu er ég vitanlega ekki að segja að allir Húsvíkingar hafi tekið þátt í hinni  „félagslegu röskun“. En stúlkan missti heimkynni sín og félagslegt öryggi sem þeim heimkynnum og samfélagi tengdust.)

Í Kastljósviðtalinu kom einnig fram að sóknarpresturinn á Húsavík hafi komið að málinu með þrennum hætti. Hann hafi reynt að fá stúlkuna til að hætta við að kæra málið. Hann hafi reynt að fá þau sem rituðu undir yfirlýsinguna til að birta hana ekki og birti sjálfur yfirlýsingu í Skránni þar sem hann hvatti söfnuð sinn til að sýna stillingu, taka tillit til fjölskyldna og tilfinninga hvers annars og koma hver fram við aðra á þann hátt sem Gullna reglan segir . (Þessi yfirlýsing er birt í heilu lagi í frétt DV, en Skrána hef ég ekki fundið á netinu). Í þriðja lagi lét hann þau orð falla í viðtali við DV að hann tryði á sáttargjörð, og hefði íhugað  „hvort rétt væri að leita aðstoðar fagaðila eins og sálfræðinga í þeim efnum “, eins og segir í frétt DV.

Mér þykir vænt um að starfsbróðir minn skyldi berjast fyrir því í sínum söfnuði að nafnalistinn væri ekki birtur. Ég get tekið undir hvert orð sem hann sagði í yfirlýsingu sinni frá 2000 og tel að ónauðsynlegri þjáningu hefði verið afstýrt ef sóknarbörnin hefðu hlustað á þau orð hans. Það eru hins vegar önnur afskipti hans af málinu sem ástæða er til að staldra við, nú þegar málið er rifjað upp að nýju. Sóknarpresturinn hefur í viðtali við Fréttablaðið sem kemur út á morgun, en hefur verið birt á netinu, tekið fram að hann rengi ekki orð stúlkunnar, en muni þau illa og hafi ætlað þau til stuðnings. En á hvaða hátt getur það verið til stuðnings fyrir þau sem fyrir ofbeldi verða að dregið sé úr þeim að kæra?

Nauðgun er glæpur.

Ég veit að þetta virðist augljóst, en það er samt nauðsynlegt að segja það oft: Nauðgun er glæpur og heyrir undir hegningarlög. Nógu oft til þess að einn daginn trúum við því nógu vel til þess að þessi vitneskja hafi áhrif á orð okkar og gjörðir.

Ég velti því fyrir mér hvað hefði gerst ef ekki hefði verið um nauðgun að ræða, heldur ölvunarakstur, þar sem ungi maðurinn hefði valdið ungu konunni stórum skaða með sannanlegum hætti. Allur bærinn hefði tekið þátt í sorg foreldranna og endurhæfingu stúlkunnar. Hann hefði líka tekið þátt í sorg unga mannsins og stutt fjölskyldu hans. Bænum hefði þótt sjálfsagt að málið færi fyrir lögreglu og dómara. Dómur í héraðsdómi og Hæstarétti hefði engu breytt í því efni og það er stjarnfræðilega ólíklegt að unga stúlkan á hjólastólnum hefði verið flæmd úr bænum fyrir að láta keyra á sig, eða hún ásökuð fyrir að vera að flangsast þetta í umferðinni.

Ölvunarakstur er glæpur. Af hverju virðast stundum önnur lögmál gilda um nauðganir en aðra glæpi í samfélaginu, sbr. Steubenville réttarhöldin?  Getur það verið vegna þess að undir niðri er sú skoðun enn ríkjandi að brot gegn kynverund kvenna séu engin sérstök brot, heldur minni háttar ávirðingar, sem hægt sé að leysa með öðrum hætti og valkvætt við hegningarlögin?

Mig langar að lokum að segja nokkur orð um sáttargjörð. Ég trúi nefnilega líka á hana og veit að hún skilar oft miklum árangri. Sáttargjörð er samin á hverjum degi í hjónaböndum, milli barna og foreldra og milli vina og starfsfélaga sem hafa orðið ósáttir. Sáttargjörð er einstakt dýrmæti sem hjálpar til að græða sár og mistök. Sáttargjörð er iðkuð í vaxandi mæli í forræðisdeilum. Í átökum landa þar sem borgarastyrjöld og ofbeldi hefur ríkt hefur stundum tekist að koma á sáttargjörð í stað blóðsúthellingar. Dæmi um það eru í Suður-Afríku og í Rwanda. Sáttargjörð er ekki valkvæð við hegningarlögin, heldur eitthvað sem gripið er til þegar önnur úrræði eru ekki til, til dæmis í samskiptum hversdagsins, mikilvægum samskiptum þar sem dómstólaleiðin er ekki endilega fýsileg og vegna þjóðarharmleiks sem engin réttur nær að rúma og orða. Sáttargjörð er aðeins möguleg ef fólk vill koma að borði, segja frá mistökum sínum og öðlast fyrirgefningu.

Konan sem sagði sögu sína af yfirvegun og æðruleysi í Kastljósviðtalinu hefur byggt upp gott líf í Noregi. Það er enn sárt fyrir hana að koma heim, vegna þess að móðirin Húsavík sinnti bara sonum sínum þegar á reyndi og dóttirin þurfti hennar með.  Ef hún vill og kærir sig um, þá er eflaust tækifæri til sáttargjörðar á Húsavík. Sú sáttargjörð er ekki endilega við þann sem braut á ungu konunni vorið 1999, því að það mál var rekið fyrir dómstólum og sökin og miskinn voru viðurkennd. Hin sorgin er eftir, eineltið, misskildi stuðningurinn, fólkið sem skrifaði á listann, en sér eftir því núna, samfélagið sem tekur synina fram yfir dæturnar.

Því að mæður eiga líka dætur og samfélög geta brugðist víðar en í Steubenville. Og það er gott að biðjast fyrirgefningar á því sem maður hefur gert rangt.

Auglýsingar

4 athugasemdir við “Okkar eigin Steubenville

  1. Þetta er vel skrifuð grein, um málefni sem er mjög mikilvægt að ræða og að læra af, en það er eitt sem vantar í umræðuna. Höfundur ber þetta saman við ölvunarakstur og spyr af hverju önnur lögmál gilda um nauðgun en aðra glæpi. Er það af því að fólk telur nauðgun ekki vera glæp?
    Ég tel að rót vandans megi finna annars staðar. Síðasta sumar birtist grein eftir Steinunni Rögnvaldsdóttur, talskonu Femínistafélags Íslands og Odd Sigurjónsson, talsmann NEI-hreyfingarinnar um „skrímslavæðinguna“. Á síðustu árum hefur verið mikil umræða um nauðganir, um skaðsemi þeirra og alvarleika og mikilvægi þess að taka á þessum málum og hefur skapast mikil andúð á kynferðisofbeldi, sem er jákvætt. En með því hefur skapast mikil heift gagnvart afbrotamönnum, svo mikil að halda mætti að um verstu mögulegu skrímsli væri að ræða.
    Þetta tel ég eiga stóran hluta í málum eins og því sem er rætt hér að ofan. Allir virðast tilbúnir til þess að fordæma nafnlausa skrímslið sem framdi nauðgun, en þegar bróðir eða frændi, besti vinur eða drengur sem þú sást alast upp er ásakaður um kynferðisbrot virðast margir hrökkva í afneitun og trúa einfaldlega ekki að hann hafi gert þetta. „Ég þekki hann og hann er ekkert skrímsli“ er algengt viðhorf.

    Ég þekki hvorki gerenda né fórnalamb í þessu máli, en eftir að hafa lesið dóminn og annað efni þessu tengt virðist mér sem að þessi ungi maður hafi verið drukkinn og vitlaus, ekki haft hemil á sjálfum sér, sýnt stórkostlegan dómgreindarskort og framið glæp þar sem hann braut alvarlega á annari manneskju. Hann var kærður og þetta mál fór fyrir dómstóla þar sem hann var sakfelldur fyrir sinn glæp, sem er eðlilegt.
    Þessi maður var og er ekki skrímsli. Hann er ekki „vondur“ einstaklingur. Hann er breyskur maður sem sýndi alvarlegan dómgreindarskort og framdi glæp.
    Ef hann hefði með ölvunarakstri valdið slysi og skaddað þessa stúlku á þann hátt, hefði honum verið tekið sem ungum manni sem sýndi alvarlegan dómgreindarskort og framdi glæp. Ef hann í ölæði hefði lent í slagsmálum við annan mann og með óheppni skaddað hann fyrir lífsstíð, eða drepið, hefði honum verið tekið sem ungum manni sem sýndi alvarlegan dómgreindarskort og framdi glæp. En nauðgari er skrímsli og fyrir hans nánustu var auðveldara að trúa því að þessi stúlka væri að ljúga til um atburði en að þessi drengur væri herfilegt skrímsli.

    Með þessum texta er ég ekki að reyna að verja gjörðir þessa manns eða hegðun bæjarbúa í þessu máli. En þetta mál er ekki einsdæmi á Íslandi (þó það sé líklega eitt hið sýnilegasta) og ég tel við verðum að gera allt sem við getum til þess að koma í veg fyrir að fleiri fórnalömb nauðganna þurfi að mæta svona viðhorfi ofan á allt annað sem þau þurfa að ganga í gegnum. Og ég tel að til þess þurfum við, sem samfélag, að gera okkur grein fyrir því að menn sem nauðga eru ekki endilega illir eða afbrigðileg skrímsli. Því enginn vill trúa því upp á fólk sem við þekkjum og kunnum vel við og það gerir það að verkum að vinir og aðstandendur gerenda eiga auðveldara með að trúa að fórnarlambið sé að ljúga en að vinur þeirra sé skrímsli.

    Ég ætla að ljúka með beinni tilvitnun í grein Steinunnar og Odds sem ég minntist á hér að ofan:
    „Það þarf heldur ekki að afskrifa þá sem nauðga. Sá möguleiki er fyrir hendi að nauðgari geti áttað sig á því að hann fór yfir mörk og braut á annarri manneskju. Til að mönnum sem fara yfir mörk annarra sé gert kleift að viðurkenna gjörðir sínar og bæta fyrir þær eins vel og þeim er unnt þannig að þær endurtaki sig ekki, verður að vera andrúmsloft til staðar sem gerir þeim það kleift. Menn geta ekki gert slíkt ef þeir eru þá sjálfkrafa orðnir skrímsli. Og þá erum við föst á sama stað, með eintóm nauðgara-skrímsli sem enginn vill kannast við að þekkja, og þolendur vænda um lygar. Það er til mikils að vinna að komast af þeim stað.“

    p.s. ég tala hér um gerendur sem karlmenn, bæði þar sem þeir eru tölfræðilega mun algengari og þar sem karlmaður var gerandi í þessu máli á Húsavík.

  2. Bakvísun: Femínískur áramótaannáll | *knúz*

  3. Bakvísun: Maryville og Steubenville | *knúz*

  4. Sæl Inga Steinunn,
    Ég biðst afsökunar á því að bregðast ekki við ummælum þínum fyrr en rúmlega níu mánuðum eftir að þú skrifaðir þau. Þau hafa farið framhjá mér á sínum tíma og mér þykir það leitt. Ég tek undir það sem þú segir um vandamál skrímslavæðingarinnar og þakka þér fyrir athugasemdina. Bestu kveðjur, Sigríður

Færðu inn athugasemd

Skráðu umbeðnar upplýsingar að neðan eða smelltu á smámynd til að skrá þig inn:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Breyta )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Breyta )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Breyta )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Breyta )

Tengist við %s